CSRD i ESRS w Polsce: nowy obowiązek dokumentacyjny, który dotknie firmy już w 2027 roku

Firmy przygotowujące się do raportowania ESG muszą już teraz budować dowodową dokumentację, mimo przesunięcia terminów CSRD na 2027 i 2028 rok.

24 sierpnia 2026 Arhivix Team 7 min
CSRD i ESRS w Polsce: nowy obowiązek dokumentacyjny, który dotknie firmy już w 2027 roku

Nowy rozdział w ustawie o rachunkowości

6 grudnia 2024 roku Sejm przyjął ustawę wdrażającą unijną dyrektywę CSRD do polskiego prawa. Najważniejsza zmiana to nowy rozdział 6c ustawy o rachunkowości, zatytułowany Sprawozdawczość zrównoważonego rozwoju, obejmujący artykuły od 63p do 63zd. Od tego momentu wybrane firmy w Polsce muszą dołączać do sprawozdania z działalności osobny raport ESG, sporządzony według europejskich standardów ESRS, obejmujący dane środowiskowe, społeczne i dotyczące ładu korporacyjnego.

To nie jest kolejny formularz do wypełnienia raz w roku. Sprawozdanie zrównoważonego rozwoju wymaga zebrania i udokumentowania danych z dziesiątków źródeł: zużycia energii i wody, emisji gazów cieplarnianych, struktury zatrudnienia, polityk antykorupcyjnych, relacji z dostawcami czy szkoleń BHP. Każda liczba w raporcie musi mieć możliwe do prześledzenia źródło, ponieważ cały dokument podlega niezależnej weryfikacji przez biegłego rewidenta. Dla wielu działów finansowych będzie to pierwszy raz, gdy dane spoza księgowości trafiają pod tak formalny nadzór audytowy.

Harmonogram: kto raportuje kiedy

Początkowo obowiązek miał objąć kolejne grupy firm w szybkim tempie. Dyrektywa UE 2025/794, znana jako stop the clock, wdrożona do polskiego prawa ustawą z 9 lipca 2025 roku, przesunęła terminy dla dwóch fal przedsiębiorstw o dwa lata. Duże jednostki, które nie raportowały wcześniej na podstawie starych przepisów o danych niefinansowych, zaczną sporządzać sprawozdanie zrównoważonego rozwoju za rok obrotowy 2027, ze złożeniem raportu w 2028 roku. Małe i średnie spółki notowane na rynkach regulowanych w Europejskim Obszarze Gospodarczym mają jeszcze więcej czasu, ponieważ ich obowiązek dotyczy dopiero roku obrotowego 2028, z raportem składanym w 2029 roku. Dodatkowo ustawa z 27 lutego 2026 roku, ogłoszona w Dzienniku Ustaw 13 marca 2026 roku, wprowadziła możliwość zwolnienia z obowiązku sporządzania sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju za lata 2025 i 2026 dla części jednostek już objętych przepisami. Efekt jest taki, że wiele firm dzisiaj nie ma pewności, czy i kiedy dokładnie musi raportować, co samo w sobie jest ryzykiem dla planowania budżetów i zasobów kadrowych na kolejne lata.

Kary za brak lub fałszywe dane

Ustawa o rachunkowości traktuje sprawozdawczość zrównoważonego rozwoju równie poważnie jak standardowe sprawozdania finansowe. Rozdział 9 ustawy, dotyczący odpowiedzialności karnej, przewiduje, że osoba odpowiedzialna za niesporządzenie sprawozdania, sporządzenie go niezgodnie z przepisami lub zamieszczenie w nim nierzetelnych danych podlega grzywnie albo karze pozbawienia wolności do dwóch lat. Działanie nieumyślne jest zagrożone grzywną albo karą ograniczenia wolności. To oznacza, że braki w dokumentacji źródłowej, które uniemożliwiają rzetelne wykazanie danych ESG, mogą przełożyć się na odpowiedzialność karną osób zarządzających, a nie tylko na sankcje administracyjne wobec samej spółki.

Dlaczego to problem dokumentacyjny, nie tylko księgowy

W większości firm dane potrzebne do raportu ESG leżą rozproszone w działach, które nigdy wcześniej nie współpracowały z księgowością: kadry, dział środowiskowy, zakupy, flota, BHP, dział prawny. Każdy z tych działów generuje faktury, protokoły, certyfikaty, umowy z dostawcami i raporty wewnętrzne, które stają się dowodem źródłowym dla liczb w sprawozdaniu. Typowy zestaw dokumentów źródłowych dla jednego raportu ESG obejmuje między innymi:

  • faktury za energię elektryczną, gaz i paliwo dla całej floty pojazdów
  • umowy i ankiety od kluczowych dostawców dotyczące ich własnych emisji
  • protokoły szkoleń BHP oraz polityki antydyskryminacyjne i antykorupcyjne
  • dane kadrowe o strukturze zatrudnienia, wynagrodzeniach i rotacji

Bez jednego, uporządkowanego miejsca przechowywania tych dokumentów, przygotowanie raportu zamienia się w coroczne polowanie na pliki rozsiane po skrzynkach mailowych i dyskach lokalnych pracowników, którzy często już nie pracują w firmie w momencie audytu. Biegłemu rewidentowi trzeba wtedy pokazać nie tylko finalną liczbę, ale i całą ścieżkę, która do niej doprowadziła.

Ile trzeba przechowywać dowody ESG

Sprawozdanie zrównoważonego rozwoju jest częścią sprawozdania z działalności, które zgodnie z artykułem 74 ustawy o rachunkowości podlega przechowywaniu przez okres co najmniej 5 lat, licząc od początku roku następującego po roku obrotowym, w którym sprawozdanie finansowe zostało zatwierdzone. W praktyce oznacza to, że również dokumentacja źródłowa, na podstawie której powstał raport ESG, powinna być dostępna przez całą tę pięcioletnią perspektywę, ponieważ to ona stanowi dowód w razie kontroli lub ponownego audytu przez biegłego rewidenta.

Co zrobić już teraz

Przesunięcie terminów dla drugiej i trzeciej fali nie oznacza, że temat można odłożyć na 2027 rok. Dane środowiskowe i społeczne za cały rok obrotowy trzeba zbierać na bieżąco, a nie odtwarzać wstecz z pamięci pracowników czy z historii korespondencji mailowej sprzed dwóch lat. Firmy, które już teraz zaczną gromadzić faktury energetyczne, umowy z dostawcami, polityki wewnętrzne i protokoły szkoleń w jednym uporządkowanym systemie z jasnym oznaczeniem dat i źródeł, unikną paniki w roku, w którym obowiązek faktycznie ich dotknie. Warto także ustalić już teraz, do której fali dana firma należy, ponieważ od tego zależy, czy dwa lata odroczenia to komfortowy zapas czasu, czy tylko chwilowa ulga przed spiętrzeniem pracy w kolejnych latach.